Szefowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Christine Lagarde, podczas publicznego forum zorganizowanego przez Instytut Spraw Globalnych im. Madeleine Korbel Albright w Wellesley College#
Wojna rosyjsko-ukraińska nie tylko rzuciła cień na Europę, ale także postawiła kilka pytań o to, dokąd zmierza światowa gospodarka w XXI wieku. Zmiany, które obserwujemy, mogą oznaczać, że nadchodzą niepewne czasy dla handlu i dalszego wzrostu gospodarczego na świecie.
Konsekwencje gospodarcze rosyjskiej inwazji na Ukrainę mogą oznaczać decydujący moment dla globalizacji w XXI wieku – powiedziała prezes EBC Christine Lagarde w swoim przemówieniu programowym w „Peterson Institute for International Economics” w dniu 22 kwietnia tego roku.
Obecnie rosnące napięcia geopolityczne oznaczają, że nasza światowa gospodarka się zmienia w wyniku czego sojusze tworzą nową globalną mapę relacji gospodarczych.
„Jest jeszcze za wcześnie, aby powiedzieć, jak to się rozegra, ale już teraz widać pojawienie się trzech wyraźnych zmian. To są zmiany od zależności po dywersyfikację, od wydajności po bezpieczeństwo i od globalizacji po regionalizację” – powiedziała Prezes EBC.
Dążenie do zwiększenia wydajności spowodowało, że globalne łańcuchy dostaw rozkwitły wraz z rosnącą falą handlu, a produkcja była coraz bardziej rozdzielana ponad granicami. Obecnie około połowa światowego handlu jest związana z globalnym łańcuchem wartości, czyli działaniami GVC (Global value chains) – informuje seria dokumentów roboczych badań o polityce Banku Światowego.
Szczególnie Europa skorzystała na globalizacji. Handel jako udział w PKB wzrósł w strefie euro z 31 proc. do 54 proc. w latach 1999–2019, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych wzrósł z zaledwie 23 proc. do 26 proc. – przedstawiła w swoim wykładzie „Globalizacja po pandemii”16 października 2021 r. Lagarde, C podczas dorocznych spotkań MFW.
Więcej w dokumencie: „Globalizacja po pandemii”
Korzyści ekonomiczne z tego wszystkiego były realne. Integracja z globalnymi łańcuchami wartości doprowadziła do niższych cen importowych, rozprzestrzeniania się technologii i wzrostu wydajności wynikającego z międzynarodowego podziału pracy.
Bank Światowy stwierdza, że wzrost udziału w globalnych łańcuchach wartości (GVC) o 1 proc. wiąże się w dłuższej perspektywie ze wzrostem dochodu per capita o ponad 1 proc.
Jednak w ostatnich latach pojawiły się dwa czynniki, które obnażają słabe punkty tego modelu.
Po pierwsze:
wykazano, że wzrost wydajności związany z rozwojem produkcji jest podatny na ryzyko. Globalne łańcuchy dostaw stały się również niezwykle podatne na zakłócenia w obliczu globalnych wstrząsów, które dotykają wiele sektorów jednocześnie. Temat ten został bardzo dobrze przedstawiony w raporcie National Bureau of Economic Research „Ryzyko i globalne łańcuchy dostaw: co wiemy i co musimy wiedzieć ”, (seria dokumentów roboczych nr 29444, październik).
Więcej Seria dokumentów roboczych NBER , nr 29444, październik 2021 Baldwin, R. i Freeman, R. „Ryzyko i globalne łańcuchy dostaw: co wiemy i co musimy wiedzieć”.
W rzeczywistości, jak widzieliśmy podczas pandemii, globalne łańcuchy wartości przenosiły i wzmacniały globalne wstrząsy, zwiększyły spadek światowego importu i eksportu o 25 proc.
Więcej: Seria Occasional Paper, nr 289, EBC, Frankfurt nad Menem, styczeń 2022,Cigna, S., Gunnella, V. i Quaglietti, L. „Globalne łańcuchy wartości: pomiary, trendy i czynniki„.
Natomiast w fazie ożywienia niedopasowania między rosnącym światowym popytem a ograniczoną podażą przyczyniły się do gwałtownego wzrostu inflacji towarów przemysłowych.
Jak się okazuje po pandemii, to te wąskie gardła w dostawach przyczyniły się do wzrostu inflacji cen producentów w przemyśle w strefie euro i w innych krajach podkreśla MFW.
Więcej w dokumentach nr 2022/031 (Celasun, O., Hansen, NJ., Mineshima, A., Spector, M. i Zhou. J (2022).
Po drugie:
stało się jasne, w jakim stopniu globalna produkcja opiera się na krytycznych surowcach pozyskiwanych z zaledwie kilku krajów – układ, który szybko stał się słabym punktem, gdy zmienia się geopolityka, a kraje o różnych celach strategicznych stają się bardziej ryzykownymi partnerami handlowymi.
Na przykład Biały Dom w opracowaniu „ Budowanie odpornych łańcuchów dostaw, rewitalizacja amerykańskiej produkcji i wspieranie szeroko zakrojonego wzrostu”, oszacował że Chiny kontrolują ponad połowę światowych zdolności wydobywczych pierwiastków ziem rzadkich w 2020 r. i 85% rafinacji pierwiastków ziem rzadkich.
Więcej: Biały Dom (2021), „Budowanie odpornych łańcuchów dostaw, rewitalizacja amerykańskiej produkcji i wspieranie szeroko zakrojonego wzrostu”.
W przypadku Europy Komisja Europejska ustaliła, na podstawie roboczego dokumentu „ Zależności Strategiczne i zdolności” z 5 maja 2021 r., że 34 produkty używane w UE są wyjątkowo narażone na zakłócenia łańcucha dostaw ze względu na ich niski potencjał dywersyfikacji i substytucji wewnątrz Unii.
Więcej: Dokument roboczy służb Komisji , 5 maja 2021, Komisja Europejska,
„ Zależności strategiczne i zdolności ”.
A ta podatność stała się bardziej widoczna w wyniku wojny rosyjsko-ukraińskiej.
Strefa euro jest silnie uzależniona od Rosji m.in. z powodu kobaltu i wanadu.
Są to kluczowe dane wejściowe dla branży druku 3D, dronów i robotyki. A Ukraina odpowiada za około jedną piątą europejskich dostaw wiązek przewodów do samochodów wg. Informacji Financial Times z 16 marca 2022 r.
Financial Times (2022), „ Europejskie fabryki samochodów zatrzymane z powodu braku taniego ukraińskiego komponentu ”,
Te dwa czynniki podkreśliły, że wcześniejszy postęp globalizacji w dużej mierze opierał się na scenariuszu względnej stabilności gospodarczej i geopolitycznej. Gospodarki mogłyby jednak podlegać ogromnej zmienności, gdyby szoki miały charakter globalny i były skorelowane oraz gdyby występowały nadmierne uzależnienia od poszczególnych dostawców.
Tak więc wiele krajów staje teraz przed pytaniem, jak zareagować na te nowe luki.
Odpowiedzią nie jest wycofywanie się w naszych granicach i wznoszenie barier handlowych. Historia pokazuje, że wycofywanie się z handlu światowego wiąże się ze znacznymi kosztami. Jedno z badań pokazuje, że embargo nałożone przez Stany Zjednoczone na żeglugę międzynarodową w 1808 r. kosztowało około 8% ich produktu narodowego brutto.
Zamiast ograniczać handel, powinniśmy pracować nad zwiększeniem bezpieczeństwa handlu i przemyśleć formę dotychczasowej globalizacji.